و بنا بر اين ، كلمه « بغتة » حال از آمدن قيامت است كه آن را به منظور بيان واقع آورد ، تا جمله * ( « فَأَنَّى لَهُمْ إِذا جاءَتْهُمْ ذِكْراهُمْ » ) * را بر آن متفرع كند و از آن نتيجه بگيرد ، نه اينكه قيد انتظار باشد تا معنا چنين شود : « كفار منتظر آنند كه قيامت ناگهان بيايد » . و به خاطر دفع همين توهم بود كه فرمود : * ( « إِلَّا السَّاعَةَ أَنْ تَأْتِيَهُمْ بَغْتَةً » ) * و گر نه مىفرمود : « هل ينظرون الا أن تاتيهم الساعة بغتة » . * ( « فَأَنَّى لَهُمْ إِذا جاءَتْهُمْ ذِكْراهُمْ » ) * - كلمه « انى » خبرى است كه قبل از مبتداء آمده و كلمه « ذكريهم » مبتدايى است كه مؤخر آمده . و جمله * ( « إِذا جاءَتْهُمْ » ) * جمله اى است معترضه كه بين مبتداء و خبر فاصله شده . و معناى جمله اين است كه : چگونه مىتوانند متذكر شوند بعد از آمدن قيامت ؟ يعنى چگونه از تذكر خود در آن روز انتفاع مىبرند ، روزى كه عمل سودى ندارد و فقط روز جزاء است . مفسرين « 1 » در معناى جمله هاى آيه و معناى مجموع آن جملات اقوالى مختلف دارند كه از نقل آن صرف نظر كرديم ، اگر كسى بخواهد مىتواند به تفاسير مفصل مراجعه كند . * ( « فَاعْلَمْ أَنَّه لا إِله إِلَّا اللَّه وَاسْتَغْفِرْ لِذَنْبِكَ وَلِلْمُؤْمِنِينَ وَالْمُؤْمِناتِ . . . » ) * بعضى از مفسرين « 2 » گفته‌اند : اين آيه نتيجه اى است كه از همه آيات قبلى گرفته مىشود ، يعنى از سعادت مؤمنين و شقاوت كفار . گويا فرموده : حال كه معلوم شد سعادت آن طائفه و شقاوت اين دسته چه دليلى دارد ، پس نسبت به علمى كه به وحدانيت خداى سبحان دارى ثابت قدم باش . در نتيجه معناى « فاعلم » ، « ثابت در علم باش » است . ممكن هم هست آيه شريفه تفريع بر دو آيه قبل باشد ، يعنى آيه * ( « وَمِنْهُمْ مَنْ يَسْتَمِعُ إِلَيْكَ ) * . . . * ( وَآتاهُمْ تَقْواهُمْ » ) * كه مىفرمايد خداى تعالى مهر مىزند بر دلهاى مشركين و به حال خود رهايشان مىكند تا هر گناهى خواستند بكنند ، و نسبت به كسانى كه به راه توحيد و ايمان به او هدايت يافته‌اند ، عكس اين عمل را رفتار مىكند ، پس گويا گفته شده : حال كه جريان بدين قرار است ، پس توبه علمى كه به وحدانيت إله دارى تمسك بجوى و از گناهت و گناه زنان و مردان مؤمن امتت طلب مغفرت كن ، تا از آنهايى نباشى كه خدا بر دلهايشان مهر زده و آنها را به سبب اين كه رهايشان كرده از نعمت تقوى محرومشان ساخته . مؤيد اين وجه ذيل آيه است كه مىفرمايد : * ( « وَاللَّه يَعْلَمُ مُتَقَلَّبَكُمْ وَمَثْواكُمْ » ) * . پس معناى جمله * ( « فَاعْلَمْ أَنَّه لا إِله إِلَّا اللَّه » ) * به طورى كه سياق هم تاييدش مىكند ،

--> ( 1 و 2 ) روح المعانى ، ج 26 ، ص 52 - 55 .